Depremde vefat sonrası mirasçılık ve ölüm kaydı işlemleri

Kısa yanıt: Mirasçılık işlemleri, ölümün nüfus kaydına işlenmesiyle başlar. Cesedi bulunamayan ancak ölümüne kesin gözüyle bakılan kişiler için ölüm karinesi uygulanır; bunun mümkün olmadığı durumlarda mahkemeden gaiplik kararı istenebilir. Miras borçlu olabilecekse üç aylık ret süresi ayrıca izlenmelidir.

6 Şubat 2023 depremleri, Hatay’da pek çok aileyi aynı anda hem kayıp hem de miras işlemleriyle karşı karşıya bıraktı. Bu yazı, deprem gibi toplu ölümlere yol açan olaylardan sonra mirasçılık sürecinin hangi adımlarla ilerlediğini genel hatlarıyla açıklar.

Ölümün nüfus kaydına işlenmesi

Mirasın açılması için ölümün resmî kayıtlara geçmesi gerekir. Cesedi bulunamayan bir kişinin ölümüne, içinde bulunduğu durum nedeniyle kesin gözüyle bakılıyorsa Türk Medeni Kanunu’ndaki ölüm karinesi uygulanır: kişi ölmüş sayılır ve ölüm, mülki amirin emriyle nüfus kütüğüne işlenebilir.

Gaiplik kararı

Ölüm karinesinin uygulanamadığı durumlarda, hakları kişinin ölümüne bağlı olanlar mahkemeden gaiplik kararı isteyebilir. Ölüm tehlikesi içinde kaybolmada, kaybolmanın üzerinden en az bir yıl geçmiş olması gerekir. Mahkeme talebi ilanla duyurur ve kanundaki bekleme süresinin sonunda karar verir; gaiplik kararıyla ölüme bağlı haklar, ölüm gerçekleşmiş gibi kullanılabilir.

Birlikte ölüm durumu

Aynı olayda birden fazla aile üyesinin hayatını kaybetmesi hâlinde kimin önce öldüğü ispat edilemiyorsa, kanun gereği hepsi birlikte ölmüş sayılır. Bu kural, kimin kime mirasçı olacağını doğrudan etkiler; bu nedenle mirasçılık belgesi istenmeden önce aile kayıtlarının dikkatle incelenmesi gerekir.

Mirasçılık belgesi ve terekenin tespiti

Mirasçılık belgesi sulh hukuk mahkemesinden ya da noterden alınabilir. Belge alındıktan sonra terekenin, yani mirasbırakanın mal ve borçlarının tespitine geçilir:

• Taşınmazlar: tapu kayıtları,
• Banka hesapları ve kiralık kasalar,
• Araçlar ve şirket payları,
• Kredi, kart ve diğer borçlar.

Hasar gören ya da yıkılan bir binadaki bağımsız bölümün tapu kaydı, mülkiyetin kaybolduğu anlamına gelmez; mirasçılar bu kayıt üzerinden yeniden yapım süreçlerinde hak sahibi olarak yer alır.

Mirasın reddi ve süre

Mirasbırakanın borçları mal varlığından fazlaysa mirasçılar mirası reddedebilir. Ret süresi, yasal mirasçılar için ölümün öğrenilmesinden itibaren üç aydır. Ölüm tarihinde mirasbırakanın ödeme güçsüzlüğü açıkça belli ya da resmen tespit edilmişse miras reddedilmiş sayılır.

Dikkat: Terekeye ait bir malın satılması ya da olağan yönetimi aşan işlemler yapılması, ret hakkını ortadan kaldırabilir. Borç ihtimali varsa işlem yapmadan önce durum değerlendirilmelidir.

Paylaşım

Mirasçılar paylaşımda anlaşırsa paylaşma sözleşmesi yapılabilir. Anlaşma olmazsa taşınmazlar için ortaklığın giderilmesi yoluna gidilir; bu davadan önce arabulucuya başvurulması zorunludur. Veraset ve intikal vergisi beyannamesi ise kural olarak ölüm tarihini izleyen dört ay içinde verilir.

Sık sorulan sorular

Dayanak: 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 29, 31, 32–35, 44, 598, 605, 606 ve 610; 7338 sayılı Veraset ve İntikal Vergisi Kanunu m. 17. Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır.